Gerra Hotza (Kubako Misilen Krisia) abril 18, 2008

Mapa identifikatzea

 

• Maparen izenburua: Kubako misilen krisia
• Irudikatu elementu geografikoak identifikatzea: 1961
• Mapan azaltzen diren izenak irakurtzea, ezagutzea eta ulertzea: lerro naranja, “medio rango”-ko misilak suntsitu dezaketen espazioa; lerro lila, “rango intermedio”-ko misilak suntsitu dezaketen espazioa; misilak, sobitarren misilak; itsasontzi urdinak, itsas blokeoa kubari, estatubatuarrena.

 

Iruzkina

 

1945-1989 urteen bitartean Estatu Batuen eta Sobietar Batasunaren etengabeko tentsioek eragindako mundu guztira zabaldutako gerra da. Bigarren Mundu Gerra bukatu zenean bi superpotentzia aurrez aurre gelditu ziren, ideologia erabat desberdinak; kapitalistak eta komunistak. Gerra hotzean hiru fase bereiztu ziren, lehen fasea 1947-1953 urteen bitartean izan zen. Bigarren fasea 1953-1975era arte, hemen hasi zen Kubako misilen krisia.

 

Kubako misilen krisiak askoz tentsio handiagoa eragin zuen. 1961an CIAren eta Estatu Batuetako Estatu Departamentuaren laguntzarekin atzerriratutako kubatar batzuk Cochinos Badian lehorreratu ziren, Fidel Castro agintetik kentzeko asmoz. 1962an Sobietarrak base militarrak jarri zituzten Kuban Estatu Batuetara begira eta benetako gerra nuklear baten beldurra nagusitu zen. Estatu Batuek hiru aukera aztertu ondoren itsas blokeoa egitea erabaki zuten. Krutxevek misilak Kubara ez bidaltzea erabaki zuen eta 1963an telefono gorria izeneko negoziazioa jarri zen martxan Washington eta Moskuren artean.

 

Gerra hotzaren amaiera Bloke Sobietarra desegitearen eragina izan zen; 1987an Europako misilak desegingo zirela hitzartu zen, 1989an Berlingo harresia erori zen eta 1991ean Varsoviako Ituan desagertu zen.

 

 

 

Gerra Hotza (Vietnameko gerra) abril 18, 2008

 

  

Mapa identifikatzea

 

• Maparen izenburua: Vietnam-eko gerra
• Irudikatu elementu geografikoak identifikatzea: 1965ean
• Mapan azaltzen diren izenak irakurtzea, ezagutzea eta ulertzea: Gezi gorriak, Ho Chi Minh-en ibilbidea; gezi horia; Iparvietnamdarren erasoa; gezi berdeak, Estatubatuarren erasoa; borobil gorria, Sobietarren hegazkin basea; borobil urdina, Estatubatuarren hegazkin basea; itsasontzi urdinak, Estatubatuarren itsas basea.

 

Iruzkina

 

1945-1989 urteen bitartean Estatu Batuen eta Sobietar Batasunaren etengabeko tentsioek eragindako mundu guztira zabaldutako gerra da. Bigarren Mundu Gerra bukatu zenean bi superpotentzia aurrez aurre gelditu ziren, ideologia erabat desberdinak; kapitalistak eta komunistak. Gerra hotzean hiru fase bereiztu ziren, lehen fasea 1947-1953 urteen bitartean izan zen. Bigarren fasea 1953-1975era arte, hemen hasi zen Vietnamengo gerra.

 

Bigarren mundu gerran Japoniak Indotxina okupatu zuen eta Vietnamengo Herri Errepublika aldarrikatu zuen iparraldean. Britainia Handiak berriz hegoaldea okupatu zuen eta frantsesen esku utzi zuten, bere aginte koloniala ezartzen ahalegindu zitezen. Ho chi minh-ek ibilbide bat egin zuen iparraldetik hegoaldera. Indotxinako lehen gerran frantsesak eta Vietnamekoak borrokatu zuten eta azkenengoek lortu zuten garaipena, Indotxinari independentzia osoa emanez. Bestalde, Vietnamen komunismoa zen nagusi eta nahiz eta herritarrek onartu, EEBB-ek ez zuen nahi ideologia komunista garatu zedin, beraz hainbat ekintza burutu zituzten ideologia komunistaren kontra. Estatubatuarrek Hegoaldeko Vietnamengo Errepublika sortu zuen, buruzagi bezala katolikoa jarriz, Iparvietnamdarrek hegoaldekoei eraso egin zioten. Hori zela eta herritarrak ez zeuden ados eta Txinaren eta SESBn laguntzaz iparraldeko Vietnamenk indar handia hartu zuen hegoaldean, kapitalismotik askatzeko mugimendua sortuz.. Orduan hegoaldeko estatuak diktadura militarra ezartzen utzi zuen, Estatubatuarrek iparraldekoei erasoak egin zizkieten. Hegoaldean estatubatuarrek hegazkin basea eta itsas basea zuten eta Estatubatuarren esku hartzea gero eta handiagoa zen: bonbardatze masiboak, gerra kimikoa… hala ere gerrilla gero eta hedatuago zegoen eta 1973an EEBBren esku hartze militarra bukatu egin zen, hegoa eta iparraldea batuz. EEBBek bere historiako lehen porrot militarrik handiena jasan zuen.

 

Gerra hotzaren amaiera Bloke Sobietarra desegitearen eragina izan zen; 1987an Europako misilak desegingo zirela hitzartu zen, 1989an Berlingo harresia erori zen eta 1991ean Varsoviako Ituan desagertu zen.

Bigarren Mundu Gerra (Locarnoko Ituna) abril 9, 2008

 

Identifikazioa

· Gaiaren zehaztasuna: Britainiako ordezkaria Locarnon

· Argazkiko pertsonaien edo kolektiboaren identifikazioa: Britainiako ordezkariak

· Data: 1925. urtea 

 

       Iruzkina

 

1919an Lehen Mundu gerra bukatu ostean, versaillesko ituna sinatu zuten herrialde galtzaileak eta irabazleak. Versaillesko itunean Alemaniari baldintza oso gogorrak ezarri zizkioten. Alemaniak hasiera batean onartu egin zuen, baina zituen kalte ordainak eta ordaintzeari utzi zion.

 

1924an Frantzian eta Alemanian hauteskundeen bitartez, buruzagiak aldatu ziren. Frantzian  Aristeide Briand izan zen eta Alemanian Stresemann. 1925.urtean Alemaniak,  Bélgikak eta franztiak konpromisoa hartu zuten versaillesko itunak zehaztutako lurralde estatu quo-a zeritzona betetzenko. Alemaniak konpromisoa hartu zuen Renaniatik militarrak erretiratzeko eta nazioarteko arbritajera jotzeko herrialderen batekin gatazkarik bazuen. Ez zuen onartu Alemaniak Poloniako eta Txekoslovakiako mugak errespetatzea.

 

30ko krisi ekonomikoak eta faxismoaren gorakadak ituna baliogabetu zuten eta Europa gerraren atarian jarri zuen.

 

Bigarren Mundu Gerra (Adiskidantzaren Bila) abril 7, 2008

 

 Identifikazioa

·        Gaiaren zehaztasuna: Iparamerikako Coolidge buruak Briand-kellog ituna sinatzen.

·        Argazkiko pertsonaien edo kolektiboaren identifikazioa: Estatu Batuetako presidenteari ikusten zaio, Briand-Kellog ituna sinatzen.

·        Data: 1928ko abuztuaren 27

       Iruzkina

 

1919an Lehen Mundu gerra bukatu ostean, versaillesko ituna sinatu zuten herrialde galtzaileak eta irabazleak. Versaillesko itunean Alemaniari baldintza oso gogorrak ezarri zizkioten. Alemaniak hasiera batean onartu egin zuen, baina zituen kalte ordainak eta ordaintzeari utzi zion.

 

1924an Frantzian eta ALemanian hauteskundeen bitartez, buruzagiak aldatu ziren. Frantzian  Aristeide Briand izan zen eta Alemanian Stresemann. 1928an Briand-Kellog ituna sinatu zuten Estatu batuetako Frank kellog eta Frantziako Briand-ek. Itun horretan adostu zuten estatuek uko egin zioten gerra erabiltzeari nazioarteko gatazkak konpontzeko. Brianddek, Stresemannek eta Kellogek Nazioen Elkarteak arbritatutako etorkizun baketsua diseinatu zuten.

 

30ko krisi ekonomikoak eta faxismoaren gorakadak ituna baliogabetu zuten eta Europa gerraren atarian jarri zuen.

 

 

Gerran Bilakaera (Mapa Iruzkina) abril 4, 2008

1. MAPA IDENTIFIKAZIOA

·        Maparen izenburua irakurri: Europar fronteen operazioa.

·        Noiz kokatzen da: 1939tik 1945ra.

·        Zer ikusten da mapan: Europan bigarren mundu gerran egon zen bilakaera ikusten da. Europa, Afrikako iparraldean  eta  turkia ikusten dira.

·        Irudikatzen diren elementu guztiak ezagutu: geziak erasoaldiak esaten dute; gezi horiak, alemaniarren erasoaldiak aipatzen dituzte. Eta gezi ebrdeak, aliatuen erasoaldiak. Lerro gorriarekin fronteak aipatzen dira.

  

2. AZALPENA

                1919an Lehen mundu gerra bukatu zenean, Versaillesko ituna sinatu zuten. Versaillesko ituna sinatzen denetik 1924ra bitartean etsaitasun giroa handitu egiten da, adibide garbi bat dugu, franztiak Rhur eskualdea okupatzen duenean. 1924an locarnoko eta Briand-kellog itunak sinatzen dira. 1929an Irak-aren ondorioz faxismoak izugarrizko indarra hartu zuen. 1933an hitlerrek boterea lortu zuen. 1939an Alemaniak eta errusiak akordio bat sinatu zuten Polonia inbaditzeko, Alemaniak Poloniako Mendebaldea eta Errusiak ekialdea. Polonia inbaditzean hasi zen bigarren mundu gerra.  

             Bigarren mundu gerra 1939an hasi zen, gerra hastearen arrazoi bat Polonia inbaditzea izan zen. Polonian aleman asko zeudelako, itun germaniar-sobietarrak askatasuna eman zion hitlerri oztoporik gabe egiteko. 1940an Danimarkan eta Norvegian sartu ziren alemanak. Mendebaldeko kanpainari ekin zioten eta holandan eta belgikan sartu ziren. Belgikan, Polonian, Finlandian eta Afrikan  fronteak jarri zituzten. 1940ko bigarren erdialdean eta 1941eko udaberrian, hitlerrek britainiarrekin hitzarmenak sinatzea erabaki zuen; Alemaniak Europa zentrala kontrolatuko zuen eta Britainia handiak bere inperioari eutsiko zion. 1941an Errusian fronte bat zegoen. 1939tik 1940ra bitartean stalinek Estonia, Letonia eta Lituania sobietar batasunean sartu ziren. 1941an alemaniak SESB inbaditu zuen, 1942an Alemaniak Stalingrad konkistatzea erabaki zuen, baina porrot egin zuen. 1943an SESB-k erasoaldiak jaso zituen Alemanien eskutik. 

            Bigarren mundu gerra bukatu zenean 55milioi lagunetik gora hil ziren, kalte materiales dagokienez, galtzaileen economía lur jota gelditu zen. Alemanen erendiziaren ondoren, kontineneta desnazifikaztea zen lehentasuna. Nazioarteko epaitegia Erato zen, bakearen eta gziartearen aurkako krimenak asmatzen eta gauzatzen zituztenak epaitzeko. Nurembergerg-eko epaiketa, aurrerantzean egrta zitezkeen erasoaldiak galaratzeko Erato zuten eta mundu mailan giza eskubideak onar zitezen.

Bigarren Mundu Gerra (gerrako krimenen epaiketak) marzo 3, 2008

gerrako-krimenen-epaiketakppt-a.ppt

5. gaia (Lehen Mundu Gerra, Versaillesko ituna) enero 2, 2008

SAILKAPENA 

• Testu mota: juridikoa
• Egilearen identifikazioa: Frantzia, Inglaterra eta Errusia.
• Testuaren kokapena desnboran eta espazioan: 1919an Frantzian.

 TESTUAREN AZTERKETA 

Testuko ideiak eskeman:

1.       Estatu Batuek, inperio Britainiarrek, Frantziak, Italiak, Japoniak itunaren arabera potentzia aliatuak eta elkarte nagusiak direnak.

    1.1.             debekatu Alemaniak gotorlekua eraikitzea.

    1.2.            alemaniak uko egiten die potentzia aliatuei, koloniak galdu.

    1.3.            alemaniak bi betebehar ditu.

        1.3.1.                  bere lurraldean bake ziurtatzea.

        1.3.2.                  mugak zaintzea.

    1.4.            gobernu aliatu elkartuek aldarrikatzen dute, eta alemaniak hala onartzen du.

    1.5.            gobernua aliatuak eta elkartuek eskatzen dute, alemaniak onartu egiten du.

    1.6.            kalteen erantzulea Alemania, Alemaniak besteak esaten diotena egin behar du. 

 IRUZKINA 

    1914an Framtzisko Fernando Artxidukeak bidai egin zuen Sarajevora, eta bi atentatu egin zizkioten. Bigarrenean hile gin zen. Serviarren aldeko kide batek egin zuen atentatu, Esku Beltz taldekoak. Uztailean eman zioten hasiera bi gertakariek gerrari: Austriak Serbiari ultimatuma jarri zion. Eta Errusiak mobilizazio orokorra deitu zuen Serbiaren alde, abuztuaren haiseran deklaratu zen gerra. Potentzia aliatuek eta alemaniak sinatu zuten, bake garaian F. Ebet zen presidente Alemanian Guillermo II.ak tronua utzi baitzuen, alemanen armadan eta atzeguardian atsekabea gehitzeak gerraren amanera azkartu zuen. Ententekoen porrota Estatu Batuak gerran sartzetik eta Austro-hungariaren gainbeheratik dator.

    Versaillesko ituna 1919ko ekainaren 28an izanz en. Garrantzitsuena, bertan erabaki ziren; alemanek ezingo dute gotorlekurik eduki, Rhin ertzean desmilitarizatzea, Sarreko meategia galdu zuen control politikoa, nazio- elkartearen esku eta ekoonomikoa 15 urtez frantziaren esku gelditu zen, alsazia- Lorena ikatz meategiak galdu zituen Alemaniak, kolonia ugari galdu zituen Alemaniak eta Frantzia eta Inglaterraren esku gelditu ziren, Alemaniako armadak betebehar batzuk zituen eta kalte ordain ekonomikoak ezarri zizkioten Alemaniari. Akordio honen bidez Europako arazoak ez ziren konpondu.

   Versaillesko itunak erabaki asko hartu zituen eta bertan Alemaniaren desadostasuna aipatzen zen, ez zeuden bat ere ados jarri zizkioten betebehar guztiek. Eta itun horrekin ez zuten gauza askorik lortu gerra sortu zuten bakarrik.  

5. gaia (Lehen Mundu Gerra) diciembre 12, 2007

historia-1mundu-gerra.ppt

2. gaia (Industrializazioa, Lanaren Banaketa) octubre 10, 2007

- Sailkapena  

• Testu mota: Narratiboa.
• Egilearen identifikazioa: Adam Smithen pentsaera erabat lotzen zaio eskola eskoziarra deitu zaionari, nazioen aberastasuna izan zen obra nagusia (1776), bertan ezarri zituen ekonomia kapitalistaren printzipio doktrinalak: nazioen aberastasuna ez da nekazaritza soilik, ezta metal bitxiak metatzea ere. Gobernuaren esku hartzea ere ez dago. Aberastasunaren egiazko iturburuak bi dira: merkataritza harremanak sortzeko askatasuna izatea eta, lana modu espezializatu eta osagarrian antolatzea. 
• Testuaren kokapena denboran eta espazioan: 1776. urtean, Frantzian XVIII. mendearen bigarren erditik aurrera garatu ziren ilustratuak.

  - Testuaren azterketa   

• Testuko ideiak eskeman.

1.       Lanaren banaketari ezker lanaren produkzioa gora.

2.     Lanaren banaketa:

     2.1.            langileen trebetasuna.

     2.2.          denbora aurrezte.

     2.3.          makinaren asmakuntza.

3.     lanaren banaketari esker oparotasuna gizarte osoan.  

- Iruzkina              

              XVIII. mende amaieran hasi zen industria iraultza, bi etapa egon ziren lehen industria iraultza eta bigarren industria iraultza. Ingalaterran sortu zen hasieran baina urteak pasatu ahala Europan eta inguruko herrialdeetan sortu zen. Nekazaritzan eta merkataritzan gizarte batetik, gizarte modernora pasatzean egondako aldaketa sozialak eta ekonomikoak.                             

            Industrializazioaren etapak bi izan ziren lehen etapa industrializazio hasieratik 1870 ingurura arte. Biztanleriarik gehiena hirietatik kanpo bizi zen, hiri gutxi ziren handiak Londres edo Paris bezalakoak.     

           Bigarren etapa XIX. Mendearen erdialdetik aurrera hasi zen, garraio iraultza, sektoreak; kimika, altzairua, ikatza dira. Garraio iraultza trena izan zen lehendabiziko garraioa, garraio iraultzaren ondorioz bidaien iraupenak laburtu egin ziren. garraioak meatzaritzan eta burdingintzan izugarrizko eragina izan zuen. Tren makinen erregaia ikatza izanik, ikatz kontsumoak gora egin zuen, burdingintzari dagokionez bai makinarian eta bai trenbideak, burdinazkoak zuren.  

              Taylorismoa sistema bat zen, lanaren antolamenduko sistema zen, lan denbora eta langilearen irabaziak aztertzen dituena.   

             Adam Smithen pentsaera erabat lotzen zaio eskola eskoziarra deitu zaionari. Obra nagusia Nazioen aberastasuna izan zen, eta bertan ezarri zituen ekonomia kapitalistaren printzipio doktrinalak. Nazioen aberastasunaren  iturburua ez da soilik nekazaritza, ezta metal bitxiak metatzea ere, gobernuaren baitan hartzearena ere ez. Aberastasunaren iturburu nagusiak bi dira: merkataritza harremanak sortzeko askatasuna izatea eta, bereiziki, lana modu espezializatu eta osagarrien antolatzea. Jarduera ekonomikoak aske egon behar du gobernuak ezarritako araudietatik, pribilegioetatik eta monopolioetatik. Ez du nekazaritza hartzen bere pentsaera ardatz moduan, besteek eskatzen dutena baizik.  Botere politikoari nagusitasuna eman gabe, merkatuaren askatasuna, jabetza pribatua, ekonomiaren indibidualismoa eta gizartearen hobekuntza orokorra lortzea.            

          Gauza asko aldatzen dira, batez ere hauek, etxeetan eta tailerretan egiten zen lana, ugazaba ezaguna zen, langile kopuru txikia zegoen, langile bakoitza espezializatuta zegoen lan batean, langile bat ez bazegoen ongi prestatuta ez zuen lan horretan beharrik egiten.    

 - Ondorioa              

            Adam Smithek pentsatutakoa oso ondo etorri zen lana egiteko orduan eta, asko aurreratzen zuen lana, bakoitzak bere lana zuen eta askoz lan gehiago egiten zen ostantzean baino, bestela denak dena egiten bazuten ez zuten asko aurreratuko, orain ere bakoitzak bere lan zehatza du hobe da horrela bakoitzak bere lan zehatza izatea.     

1. gaia (Erregimen Zaharra, botereen banaketa) septiembre 26, 2007

- Sailkapena 

• Testu mota: Narratiboa. 
• Egilearen identifikazioa: Montesquieu, botere banaketaren printzipioa landu zuen. Botereak mugak jartzearen aldekoa zen, hiritarren askatasuna ziurtatzeko.
• Testuaren kokapena denboran eta espazioan: 1748an dago kokatuta, Frantzian idatzia.

  - Testuaren azterketa   

• Testuko ideiak eskeman.

Estatu bakoitzean hiru botere daude.

-         Legegilea: printzipioak edo magistratuak legeak egiten ditu.

-         Betearazlea: pertsona batek edo erakunde batek biltzen baditu, ez dago askatasunik.

-         Judiziala: epaile eta legegile bat ebra baita, hiritarren bizitzaren eta askatasunaren gaineko aginpidea.

   – Iruzkina

                Erregimen Zaharra XVI. Mendetik aurrera Europan egondako gizartea antolatzeko era bat da. XVIII. mendean  despotismo ilustratua egon zen, ideia ilustratuak eta arrazionalak zabaltzea. Herriarentzat erreformak egitea, baina herriak parte hartu gabe. ondoren ilustrazioa azaldu zen, erregimen zaharreko mugimendu intelektuala, arrazoimenaren bidez mundua ezagutu nahi zuena. Argiaren mendea bezala ezagutzen da. Ilustrazioak pentsamendu politikoari eta ekonomikoari eragin zion. Filosofoek zabaldu zituzten ilustrazioaren ideiak entziklopediaren bidez.              

  Ilustrazioaren barruan lehen azaldu dugun bezala pentsamendu politikoa eta pentsamendu ekonomikoa zeuden, pentsamendu politikoan sartzen dugu Montesquieu.                

Montesquieu-k botere banaketaren printzipioa landu zuen 1748, teoria politiko liberalaren funtsezko den printzipioa. Botereak mugak jartzearen aldekoa izan zen, hiritarren askatasuna ziurtatzeko. Hiru ataletan banatutako botere politikoa proposatzen zuen berak: botere legegilea, legeak egiten dituena eta parlamentuaren bidez gauzatzen dena. Botere betearazlea, legeak betearazten dituena eta gobernuaren bidez gauzatzen dena. Eta atzenik botere judiziala, justizia administratu eta epaileen eta tribunalen bidez gauzatzen dena. Montesquieu-ren ustez  beharrezkoa da botereak botereari mugak jartzea.     

  - Ondorioa

              Montesquieu-k botereen banaketen printzipioak landu zituen, horrela hobeto joan zedin momentu hartan bizitzen hari ziren garai txarrak, botereak ondo etorri ziren, bakoitzak bere lana egin zezan, bestela denek nahiko zuten dena egin eta inork ez zuen egingo esaten zuena, horrela botere banaketa horien bitartez zerbait errespetatu ahal izan zen.